این مقاله با نگاهی اقتصادسیاسی، آینده ایران در نیمه دوم سال ۱۴۰۴ را در قالب سه سناریوی محتمل تحلیل می‌کند: بازگشت تحریم‌های شورای امنیت، خطر درگیری نظامی محدود، و احتمال توافق موقت. پیامدهای تورمی، ارزی، بودجه‌ای و اجتماعی هر سناریو بررسی شده و نقش ناترازی انرژی، سرمایه اجتماعی و ساختارهای نهادی در تعیین مسیر آینده تبیین می‌شود. این تحلیل نشان می‌دهد که سرنوشت اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری به تصمیمات سیاست خارجی و میزان شفافیت حکمرانی وابسته است.

ادامه مطلب

این مقاله نشان می‌دهد ملی شدن نفت در ایران، به‌دلیل ضعف نهادی و ذهنیت استقلال‌محور، به‌جای ایجاد خودکفایی، الگوی جدیدی از وابستگی تولید کرد. با تحلیل ساختار AIOC، بحران اجرایی دولت مصدق، حافظه تاریخی تحقیر و شکل‌گیری Autarky، توضیح داده می‌شود چگونه نفت به‌جای توسعه، دولت رانتیر و انزوای انرژی را بازتولید کرد. مقایسه با نروژ، مکزیک، عربستان و ونزوئلا روشن می‌کند که مسئله اصلی نبود ظرفیت حکمرانی است، نه صرف مالکیت منابع.

ادامه مطلب

این مقاله پژوهشی بررسی می‌کند که جریان تکنوکرات توسعه‌گرا در ایران چگونه از اندیشه‌های متفکرانی مانند وبر، هانتینگتون و فوکویاما تأثیر پذیرفته و چگونه این افکار توسط چهره‌هایی چون مسعود نیلی، محمود سریع‌القلم و روغنی‌زنجانی به سیاست‌های اقتصادی و نهادی ایران ترجمه شده است. مقاله ضمن واکاوی مسیر سه‌دهه‌ای این جریان، نقدهای واردشده—از برچسب «نئولیبرالی» تا اتهام «فکر استعماری»—و پاسخ‌های احتمالی آنان را بررسی می‌کند.

ادامه مطلب

حذف چهار صفر از پول ملی در ایران اغلب به‌عنوان راهکاری فوری برای بازگرداندن ارزش ریال معرفی می‌شود، اما این مقاله توضیح می‌دهد که چنین اقدامی بدون اصلاحات ساختاری، بیشتر «جراحی زیبایی روی جسد اقتصاد» است. ضعف تولید، کسری بودجه مزمن، رشد نقدینگی، دخالت سیاسی در سیاست پولی و تورم پایدار، اجازه نمی‌دهد حذف صفر حتی در میان‌مدت اثر واقعی داشته باشد. تجربه جهانی نیز نشان می‌دهد کشورها تنها پس از اصلاحات عمیق و ثبات اقتصادی توانسته‌اند چنین اقداماتی را با موفقیت اجرا کنند.

ادامه مطلب

این مقاله ریشه‌های بحران ساختاری اقتصاد ایران را در منطق دولت رانتی و وابستگی مزمن به نفت جست‌وجو می‌کند. با مقایسه تطبیقی ایران با ونزوئلا، مالزی و نروژ نشان می‌دهد که تفاوت در کیفیت نهادها، شفافیت و پاسخ‌گویی، مسیر فروپاشی رانتی را از مسیر اصلاح و توسعه جدا می‌کند و در پایان، خطوط کلی یک برنامه اصلاح نهادی و کاهش وابستگی به نفت را ترسیم می‌کند.

ادامه مطلب

این مقاله با نگاهی تحلیلی بررسی می‌کند که آیا بانک جدید سازمان همکاری شانگهای توان تضعیف سلطه دلار و ایجاد مسیرهای مالی جایگزین را دارد یا خیر. بر پایه داده‌های تجارت ایران–SCO و روند بین‌المللی‌سازی یوآن، تحلیل نشان می‌دهد که این نهاد می‌تواند بخشی از هزینه‌های تراکنش و ریسک‌های تجاری ایران را کاهش دهد، اما قادر به ایجاد تغییر بنیادین در کوتاه‌مدت نیست. مقاله همچنین فرصت‌ها، تهدیدها، ریسک تحریم‌های ثانویه، و واکنش احتمالی آمریکا را بررسی کرده و سناریوهای سه‌ساله برای آینده ایران را ارائه می‌دهد.

ادامه مطلب

این مقاله با استفاده از داده‌های شاخص‌های حکمرانی جهانی و تجربه کشورهایی مانند ونزوئلا، روسیه، نیجریه و اندونزی، آینده اقتصاد ایران را در چارچوب سه سناریوی اصلی ترسیم می‌کند: رشد پایدار با اصلاحات نهادی و بازگشت به اقتصاد جهانی، رکود ساختاری با تداوم وضع موجود، و فروپاشی نهادی در صورت تشدید تحریم و بحران درآمدهای نفتی. تمرکز متن بر نقش کیفیت نهادها، کنترل فساد، وابستگی به مسیر و امکان گسست نهادی است و نشان می‌دهد که سرنوشت اقتصادی ایران بیش از هر چیز به اصلاح حکمرانی و نحوه تعامل با جهان گره خورده است.

ادامه مطلب

این مقاله به آسیب‌شناسی چندلایه توسعه در ایران می‌پردازد؛ از تاریخچه برنامه‌ریزی و تأثیر مکاتب نظری تا تجربه زیسته روستاییان، جوانان، زنان و حاشیه‌نشینان. متن نشان می‌دهد چرا مدل‌های وارداتی، تمرکزگرایی، فساد نهادی و بی‌اعتمادی اجتماعی باعث ناکامی برنامه‌های توسعه شده‌اند. همچنین راهکارهایی چون تغییر منطق برنامه‌ریزی، ایجاد نهادهای ارزیابی مستقل، تمرکززدایی و تقویت مشارکت مردمی ارائه می‌شود. این مقاله دعوتی است برای بازاندیشی در مسیر توسعه ایران.

ادامه مطلب

این مقاله نشان می‌دهد چگونه جریان‌های چپ—از مارکسیسم کلاسیک تا چپ اسلامی—در شکل‌دهی به سیاست‌گذاری اقتصادی ایران نقش مؤثری داشته‌اند. از ملی‌سازی‌ها و دولت‌گرایی دهه‌های ابتدایی تا ساختارهای پدرسالارانه و اقتصاد دولتی پس از انقلاب، روایت این مقاله تصویر دقیقی از پیوند ایدئولوژی چپ با تصمیم‌های اقتصادی و پیامدهای نهادی آن ارائه می‌کند.

ادامه مطلب

اقتصاد ایران هم‌زمان زیر فشار سه جبهه قرار گرفته است: کاهش قیمت نفت در پی تصمیم اوپک‌پلاس، جهش هزینه‌های بیمه و حمل‌ونقل برای نفتکش‌های ایرانی و بازگشت تحریم‌ها از مسیر مکانیسم ماشه. مقاله نشان می‌دهد این سه‌گانه چگونه درآمد نفتی را کاهش داده، کسری بودجه ۱۴۰۴ را تشدید می‌کند و با تهدید ثبات ارزی و تورم، قدرت چانه‌زنی ژئو‌اکونومیک ایران را فرسایش می‌دهد؛ در کنار سناریوهای درآمدی و راهکارهایی مانند اصلاح بودجه، تنوع‌بخشی صادرات و دیپلماسی فعال انرژی.

ادامه مطلب