این مقاله توضیح می‌دهد چرا در اقتصاد تحریمی و تورم‌زده ایران، حذف ارز ترجیحی اگر با «یارانه ریالیِ ثابت و بدون شاخص‌بندی» جایگزین شود، به‌جای اصلاح ساختاری به انتقال ریسک از دولت به خانوار می‌انجامد. مکانیزم کلیدی، «عدم تقارن شاخص‌بندی» است: درآمدهای دولت با تورم و نرخ ارز شناور می‌شوند اما حمایت نقدی ثابت می‌ماند و ارزش واقعی‌اش ذوب می‌شود. نتیجه، خصوصی‌سازی ریسک شوک‌های ارزی/قیمتی، فرسایش طبقه متوسط و بازتولید چرخه کسری است. در پایان، سه قفل سیاستی برای کاهش آسیب پیشنهاد می‌شود: شاخص‌بندی حمایت، اعتبار هدفمند، و قاعده مالی سخت‌گیرانه.

ادامه مطلب

آرژانتین با برنامه خاویر میلی توانست شتاب تورم را سریع پایین بیاورد، اما با هزینه رکود و جهش فقر در دوره گذار. این مقاله توضیح می‌دهد چرا «نسخه میلی» در ایران قابل کپی نیست: دولت رانتیِ نفتی، انزوای مالیِ تحریمی و فرسایش اعتماد، مسیر تثبیت را تغییر می‌دهد. در ایران سه قفل اصلی مانع اصلاح‌اند: ذی‌نفعانِ بهره حقیقی منفی، ناترازی فیزیکی انرژی که با قیمت تنها حل نمی‌شود (تحریم و استهلاک سرمایه‌گذاری را کند می‌کند)، و تله انتظارات. جمع‌بندی: تثبیت پایدار نیازمند لنگر مالی قابل سنجش، جبران نقدی هدفمند، و حداقلی از گشایش تجاری/سرمایه‌گذاری است.

ادامه مطلب

رفت‌وآمد رئیس‌کل بانک مرکزی معمولاً تغییر قانون بازی نیست؛ علامت این است که قانون قبلی دیگر قابل ادامه نیست. وقتی شکاف نرخ رسمی و بازار بزرگ می‌شود، ارز ترجیحی و سهمیه‌بندی به موتور رانت و تقاضای ساختگی تبدیل می‌شود و حفظ «ثبات نمایشی» منابع بیشتری می‌بلعد. بازگشت همتی یعنی حرکت به سمت کاهش شکاف نرخ‌ها، سخت‌گیری پولی و بانکی برای مهار انتظارات، و پذیرش گرانیِ قابل پیش‌بینی به‌جای ارزانیِ دستوری؛ البته به شرط نبود شوک سیاسی-تحریمی و انضباط بودجه‌ای.

ادامه مطلب

این یادداشت از یک تجربه آشنا شروع می‌کند: دولت‌ها شنبه‌ها وعده اصلاح می‌دهند و چهارشنبه‌ها زیر آن می‌زنند. سپس چهار قفل اصلی را توضیح می‌دهد: وسوسه خرید زمان با مُسکن، قدرت اقلیتِ منتفع در برابر اکثریتِ پراکنده، فرمانی که در بدنه بوروکراتیک و تعارض منافع گیر می‌کند، و بی‌اعتمادی عمومی که هر تصمیم درست را به بحران تبدیل می‌کند. در پایان، سه قاعده ساده برای ساختن «قولِ قابل باور» پیشنهاد می‌شود: بستن راه پولِ آسان، حذف امتیازهای پنهان و سپردن اجرای اصلاحات به نهادهایی که از وضع موجود نفع نمی‌برند.

ادامه مطلب

بازگشت همتی به بانک مرکزی در شرایطی رخ می‌دهد که نرخ ارز در سطوح ملتهب، نرخ‌های بدون ریسک بالا و شکاف‌های ارزی رانت‌زا فعال‌اند. مقاله به‌جای پیش‌بینی عددی، یک چارچوب رصد ارائه می‌کند: موفقیت همتی به توان مقاومت در برابر پولی‌سازی کسری بودجه، تثبیت نرخ‌های بازار پول و کاهش شکاف نرخ‌های تجاری با بازار آزاد وابسته است. اگر این چراغ‌ها سبز نشود، خروجی محتمل «رکود تورمی با نرخ بهره بالا» خواهد بود.

ادامه مطلب

مقاله استدلال می‌کند ایران با بحران «کمبود منابع» روبه‌رو نیست، بلکه با بحران «قواعد توزیع و ضمانت اجرا» مواجه است. نویسنده با استفاده از مفهوم «غارت قانونی» فردریک باستیا و تمایز میان کالای عمومی و کالای باشگاهی، نشان می‌دهد بخشی از بودجه ۱۴۰۵ صرف ردیف‌هایی می‌شود که نفع همگانی و پاسخ‌گویی شفافی ندارند. هم‌زمان، یارانه سنگین انرژی به صنایع و ضعف ضمانت اجرا در بازگشت ارز صادراتی، زنجیره‌ای می‌سازد که در آن سود خصوصی می‌شود و هزینه بر دوش عموم می‌افتد. خروجی این سازوکار، کسری مزمن، فشار بر پایه پولی، جهش نرخ ارز و تورمی است که به‌عنوان «مالیات پنهان» از جیب حقوق‌بگیران وصول می‌شود.

ادامه مطلب

بودجه ۱۴۰۵ سند توزیع رفاه نیست؛ سند توزیع واقعیت است. با دلار گمرکی بالاتر، افزایش مالیات بر مصرف، حذف ارز ترجیحی و اتکا به بدهی و صندوق، فشار هزینه به زندگی روزمره نزدیک‌تر می‌شود. این مقاله با زبان عمومی توضیح می‌دهد چرا، چگونه و از کجا اثرش روی سفره مردم می‌نشیند.

ادامه مطلب

این مقاله توضیح می‌دهد چگونه «دینِ تسکینی» در ایران از دلِ یک تغییر پارادایم (فقه→الهیات)، به کمک منطق پلتفرم‌ها (دینِ بی‌اصطکاک، فروپاشی بافتار) و با ویترین‌های رسانه‌ای، به صورت یک تجربه دینی جدید بازتولید می‌شود.

ادامه مطلب

بانک ناتراز چگونه سود بالا می‌دهد؟ وقتی شکاف ترازنامه‌ای با جذب پول تازه یا اتکا به منابع پرقدرت پوشانده می‌شود، «زیان خصوصی» می‌تواند به «فشار پولی و تورم عمومی» تبدیل شود. این مقاله با شاخص زامبی، سه واقعیت آماری و یک مدل ترازنامه‌ای، مکانیزم را روشن و نسخه اصلاح را زمان‌بندی می‌کند.

ادامه مطلب

دهه ZIRP و حکمرانی دارایی‌های ناملموس این توهم را ساخت که نقدینگی می‌تواند هر کمبودی را جبران کند. اما بحران‌های انرژی و زنجیره تأمین نشان دادند بانک‌های مرکزی قادر به «چاپ» مس، لیتیوم یا ظرفیت فرآوری نیستند. این مقاله با بازگشت به اقتصاد زیست‌فیزیکی، توضیح می‌دهد چرا تورم اخیر بیش از آنکه یک خطای پولی گذرا باشد، محصول اصطکاک‌های فیزیکی در گذار انرژی است. سپس با مفهوم Greenflation، قحطی سرمایه‌گذاری در بخش‌های بالادستی و ظهور ملی‌گرایی منابع، پیامدهای ژئوپلیتیک و سرمایه‌گذاری این چرخش را جمع‌بندی می‌کند.

ادامه مطلب