وبلاگ تخصصی اقتصاد سیاسی و آینده‌پژوهی

آینده ایران پس از مکانیزم ماشه: چشم‌اندازی حقوقی، سیاسی و اقتصادی

۰۵ شهریور ۰۴ تحلیل‌های راهبردی و ژئوپلیتیک اقتصاد ایران ، تحریم ایران ، مکانیزم ماشه ، برجام ، اقتصاد رانتی ، سیاست خارجی ایران ، تحریم‌های شورای امنیت ، سناریوهای آینده ایران ، اسنپ بک ، قطعنامه ۲۲۳۱ ، روابط ایران و غرب ، تحریم‌های اقتصادی

این مقاله با تکیه بر چارچوب تحریم‌ها در روابط بین‌الملل و نظریه دولت رانتی، آینده ایران را در صورت فعال‌سازی مکانیزم ماشه ترسیم می‌کند. ابتدا سازوکار حقوقی اسنپ‌بک، وتوی معکوس و جدول زمانی قطعنامه ۲۲۳۱ توضیح داده می‌شود؛ سپس با مرور تجربه ایران ۲۰۱۲–۲۰۱۵ و نمونه‌های عراق، کره شمالی و ونزوئلا، سه سناریوی پیشِ رو برای سال‌های ۱۴۰۴ تا ۱۴۰۶ و پیامدهای ارزی، بودجه‌ای و اجتماعی آنها تحلیل و در پایان توصیه‌های مشخصی برای دیپلماسی هسته‌ای، تثبیت اقتصاد کلان و حمایت از اقشار آسیب‌پذیر پیشنهاد می‌شود.

ادامه مطلب

ایران از منظر فوکو؛ قدرت، بدن و گفتمان در زندگی روزمره

۰۱ شهریور ۰۴ جامعه، فرهنگ و روان سیاست فوکو ، میشل فوکو ، قدرت دانش ، گفتمان ، زیست سیاست ، انضباط بدن ، حجاب اجباری ، سانسور در ایران ، تحلیل فوکویی ایران ، مطالعات فرهنگی ایران ، علوم انسانی انتقادی ، نظریه قدرت ، انقلاب ایران ، جامعه‌شناسی بدن ، سیاست معنویت

این مقاله ایران معاصر را در پرتو نظریه‌های میشل فوکو تحلیل می‌کند و نشان می‌دهد قدرت چگونه در بدن، نهادها و زبان جریان دارد. با تکیه بر مفاهیم کلیدی فوکو ــ قدرت/دانش، انضباط، زیست‌سیاست و گفتمان ــ پدیده‌هایی چون حجاب اجباری، نظام آموزشی، سازوکار سانسور، سیاست‌های کرونا و گفتمان‌های رسمی بررسی شده‌اند. نتیجه‌گیری مقاله تأکید می‌کند که قدرت در ایران نه فقط در دولت، بلکه در شبکه‌ای از هنجارها و نهادهای روزمره عمل می‌کند.

ادامه مطلب

تحلیل اقتصاد سیاسی ایران در بزنگاهی حساس

۲۹ مرداد ۰۴ اقتصاد سیاسی ایران اقتصاد ایران ، اقتصاد سیاسی ایران ، چشم انداز اقتصاد ایران ، چشم انداز ۱۴۰۴ ، نیمه دوم ۱۴۰۴ ، تحریم ایران ، مکانیزم ماشه ، تحریم سازمان ملل ، برجام ، فشار حداکثری ، ریسک ژئوپلیتیک ، تورم ، نرخ ارز ، دلار ، بازار ارز ، بودجه ۱۴۰۴ ، اقتصاد مقاومتی ، جنگ و اقتصاد ، توافق موقت ، توافق هسته ای ، سرمایه اجتماعی ، ناترازی انرژی ، یارانه های پنهان ، بازار سرمایه ایران ، سناریوهای اقتصادی ، آینده اقتصاد ایران ، تحلیل سیاسی اقتصادی ، تحلیل مهران فتحی

این مقاله با نگاهی اقتصادسیاسی، آینده ایران در نیمه دوم سال ۱۴۰۴ را در قالب سه سناریوی محتمل تحلیل می‌کند: بازگشت تحریم‌های شورای امنیت، خطر درگیری نظامی محدود، و احتمال توافق موقت. پیامدهای تورمی، ارزی، بودجه‌ای و اجتماعی هر سناریو بررسی شده و نقش ناترازی انرژی، سرمایه اجتماعی و ساختارهای نهادی در تعیین مسیر آینده تبیین می‌شود. این تحلیل نشان می‌دهد که سرنوشت اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری به تصمیمات سیاست خارجی و میزان شفافیت حکمرانی وابسته است.

ادامه مطلب

وقتی صنعت پیش از بلوغ می‌میرد

۲۰ مرداد ۰۴ یادداشت‌ها و نقدهای معاصر اقتصاد_سیاسی ، اقتصاد_ایران ، تحلیل_اقتصادی ، توسعه_اقتصادی ، صنعت_زدایی_زودهنگام ، وقتی_صنعت_پیش_از_بلوغ_می_میرد ، صنعت_زدایی ، تله_درآمد_متوسط ، صنعت_ایران ، بیماری_هلندی ، سیاست_صنعتی ، مهران_فتحی ، IranPoliticalEconomy ، EconomicDevelopment

در دهه‌های اخیر، بسیاری از کشورها حتی پیش از آن‌که واقعاً صنعتی شوند، وارد فاز «صنعت‌زدایی» شده‌اند. در این مقاله، با تکیه بر نمونه‌هایی مانند ایران، هند و برزیل، توضیح می‌دهم صنعت‌زدایی زودهنگام چگونه شکل می‌گیرد، چه پیامدهایی برای طبقه کارگر، نابرابری و رشد بلندمدت دارد و چرا بدون یک «سیاست صنعتی نسل دوم» نمی‌توان از این تله گریخت.

ادامه مطلب

اصلاحات ساختاری در شرایط تعلیق: کاتالیزور بحران یا تنها مسیر نجات؟

۱۴ مرداد ۰۴ یادداشت‌ها و نقدهای معاصر سیاست خارجی ایران ، ضد امپریالیسم ، پارادوکس قدرت ، هژمونی آمریکا ، گفتمان مقاومت ، تحلیل گفتمانی ، ژئوپلیتیک خاورمیانه ، نظریه کارل اشمیت ، نظریه هژمونی گرامشی ، امنیتی سازی ، رابطه ایران و آمریکا ، سیاست منطقه‌ای ایران ، اقتصاد سیاسی تحریم ، نظم جهانی جدید ، علوم سیاسی ایران

این مقاله نشان می‌دهد شرایط تعلیق می‌تواند هم محرک و هم مانع اصلاحات باشد. با مقایسه تجربیات ایران، روسیه، آفریقای جنوبی و عراق، نقش ساختار قدرت، ظرفیت نهادی، رانت‌های جدید و ائتلاف‌های اصلاح‌طلب واکاوی شده و دلالت‌های سیاستی برای موفقیت اصلاحات در دوران تحریم ارائه می‌شود.

ادامه مطلب

ملی شدن نفت؛ تولید وابستگی

۰۸ مرداد ۰۴ تحلیل‌های راهبردی و ژئوپلیتیک مهران فتحی ، اقتصاد ایران ، اقتصاد سیاسی ، تحلیل نهادی ، نهادگرایی ، ملی شدن نفت ، حاکمیت قانون ، تاریخ نفت ایران ، دولت رانتیر ، ذهنیت تاریخی ، مصدق ، نفت ایران ، رانتیرشدگی ، تحلیل استراتژیک ، Autarky ، توسعه نیافتگی ، میراث نفت ، تحلیل انرژی

این مقاله نشان می‌دهد ملی شدن نفت در ایران، به‌دلیل ضعف نهادی و ذهنیت استقلال‌محور، به‌جای ایجاد خودکفایی، الگوی جدیدی از وابستگی تولید کرد. با تحلیل ساختار AIOC، بحران اجرایی دولت مصدق، حافظه تاریخی تحقیر و شکل‌گیری Autarky، توضیح داده می‌شود چگونه نفت به‌جای توسعه، دولت رانتیر و انزوای انرژی را بازتولید کرد. مقایسه با نروژ، مکزیک، عربستان و ونزوئلا روشن می‌کند که مسئله اصلی نبود ظرفیت حکمرانی است، نه صرف مالکیت منابع.

ادامه مطلب

لیبرالیسم

۰۱ مرداد ۰۴ یادداشت‌ها و نقدهای معاصر مهران فتحی ، سرمایه‌داری ، لیبرالیسم ، لیبرالیسم در قرن ۲۱ ، جان لاک ، فلسفه سیاسی ، اندیشه مدرن ، عصر داده ، داده‌های بزرگ ، حقوق دیجیتال ، سیاست مدرن ، دموکراسی ، نقد لیبرالیسم ، اندیشه نو ، فلسفه ، political philosophy ، liberalism ، john locke ، big data ، digital age

سه قرن پس از لاک، همان پرسش‌های قدیمی لیبرالیسم دوباره زنده شده‌اند: آزادی چیست، مالکیت کجاست و قدرت چگونه باید مهار شود؟ مقاله نشان می‌دهد چگونه لیبرالیسم کلاسیک با تأکید بر حق طبیعی حیات، آزادی و مالکیت، به بنیان دموکراسی و سرمایه‌داری تبدیل شد؛ اما در قرن ۲۱، با ظهور داده‌های بزرگ، پلتفرم‌ها و الگوریتم‌ها، صورت تازه‌ای از قدرت و نابرابری شکل گرفته است. نویسنده می‌پرسد آیا می‌توان لیبرالیسم را بازسازی کرد تا از کرامت انسان در برابر اقتصاد داده و سلطه دیجیتال دفاع کند؟

ادامه مطلب

گذار بزرگ انرژی (۲۰۲۵-۲۰۴۵): بازتعریف جایگاه راهبردی ایران در نظم نوین انرژی جهانی

۲۶ تیر ۰۴ تحلیل‌های راهبردی و ژئوپلیتیک اقتصاد سیاسی ایران ، امنیت انرژی ، گذار انرژی ، گذار انرژی ایران ، انرژی های تجدیدپذیر ، اقتصاد سیاسی انرژی ، دارایی های سرگردان ، گاز طبیعی ، برق تجدیدپذیر ، هیدروژن سبز ، سیاست گذاری انرژی ، توسعه پایدار ، گذار عادلانه ، ایران ۲۰۴۵ ، MehranFathi ، IranEnergyTransition

این مقاله چشم‌انداز گذار انرژی در ایران تا افق ۲۰۴۵ را ترسیم می‌کند؛ از ریسک دارایی‌های سرگردان نفت و گاز و ناترازی مزمن، تا فرصت استفاده از گاز به‌عنوان سوخت گذار و توسعه خورشیدی و بادی. در پایان، نقشه راهی سه‌مرحله‌ای برای اصلاح حاکمیت انرژی و جذب سرمایه سبز ارائه می‌شود.

ادامه مطلب

گذار از هژمونی غرب

۰۴ تیر ۰۴ تحلیل‌های راهبردی و ژئوپلیتیک دلارزدایی ، ایران ، ژئوپلیتیک ، چین ، آمریکا ، مهران_فتحی ، گذار_از_هژمونی_غرب ، بریکس ، چندقطبی_شدن_جهان ، افول_نظم_آمریکایی ، نظم_جهانی ، روابط_بین_الملل ، اقتصاد_سیاسی_بین_الملل ، قدرت_نرم ، قدرت_سخت ، بحران_هژمونی

این مقاله گذار تاریخی از هژمونی غرب و نظم آمریکامحور به سوی نظمی چندقطبی را بررسی می‌کند. ابتدا «غرب» به‌عنوان یک بلوک سیاسی–نظامی فراتر از جغرافیا تعریف می‌شود و با بهره‌گیری از نظریه نظام جهانی، شکاف میان اقلیت هسته‌ای قدرتمند و اکثریت پیرامونی توضیح داده می‌شود. سپس با تمرکز بر خیزش چین و هند، نقش بریکس، تلاش برای کاهش وابستگی به دلار و محدودیت‌های قدرت سخت غرب، تغییر موازنه قدرت جهانی تحلیل می‌شود. مقاله در ادامه مزیت‌های ساختاری ماندگار آمریکا و روند فرسایش تدریجی آن‌ها را بررسی کرده و در پایان، سه سناریو برای آینده نظم جهانی—چندقطبی متوازن، جنگ سرد جدید و چندقطبی شکننده—ترسیم می‌کند.

ادامه مطلب

ایرانِ بی‌فردا - بررسی تاریخی زوال جمهوریت، سلطه ایدئولوژی و ناکامی توسعه در جمهوری اسلامی

۰۱ تیر ۰۴ یادداشت‌ها و نقدهای معاصر مهران فتحی ، آینده ایران ، انقلاب ۵۷ ، جمهوری اسلامی ، مشروعیت سیاسی ، بحران امید ، سیاست در ایران ، تاریخ معاصر ایران ، مهاجرت نخبگان ، فرهنگ سیاسی ، اقتصاد ایدئولوژیک ، استبداد دینی ، نظام آموزشی ، نظارت استصوابی ، صندوق بین‌المللی پول ، مقایسه ایران و کره جنوبی ، غرب‌زدگی

«ایرانِ بی‌فردا» مقاله‌ای تحلیلی است درباره سیر فروپاشی تدریجی آرمان‌های انقلاب ۵۷؛ از جمهوریتی که جمهور ندارد، تا اقتصادی که قربانی ایدئولوژی شد، و جامعه‌ای که نخبگانش مهاجرت را ترجیح می‌دهند. این نوشته روایتی است از یک نسل نگران، برای ساختن آینده‌ای که هنوز ممکن است.

ادامه مطلب

لینک شبکه های اجتماعی

آینده ایران پس از مکانیزم ماشه: چشم‌اندازی حقوقی، سیاسی و اقتصادی